ویتامین سی و نقش یا تاثیر آن بر سلامت پوست

بازنویسی آموزشی از Linus Pauling Institute — Vitamin C and Skin Health. جایگزین تشخیص و تجویز پزشک نیست. مرتبط: ویتامین دی و سلامت پوست · فواید ویتامین سی برای پوست.

ویتامین سی در پوست چقدر هست و از کجا می آید؟

ویتامین سی یک ترکیب طبیعی پوست است و در هر دو لایهٔ درم و اپیدرم با غلظت بالا دیده می شود؛ معمولاً در اپیدرم بیشتر از درم. سطح آن تقریباً با سایر آنتی اکسیدان های محلول در آب مثل اسید اوریک و گلوتاتیون قابل مقایسه است.

با پیری، محتوای ویتامین سی هم در اپیدرم و هم در درم کاهش می یابد. تابش زیاد UV یا آلاینده هایی مثل دود سیگار و اُزون هم عمدتاً ویتامین سی اپیدرم را کم می کنند.

ویتامین سی پوست معمولاً از خون تأمین می شود. پروتئین های انتقال اختصاصی اسکوربیک اسید روی سلول های همهٔ لایه های پوست وجود دارند. کراتینوسیت ها ظرفیت بالایی برای جذب دارند—شاید چون اپیدرم خون رسانی محدودی دارد. مکمل خوراکی می تواند سطح پوست را بالا ببرد؛ اما وقتی سطح پلاسما اشباع شود، غلظت پوست دیگر بیشتر نمی شود. غلظت «بهینه» پوست هنوز دقیق مشخص نیست.

مصرف موضعی ویتامین سی

ویتامین سی را می توان روی پوست هم رساند. مانع اصلی جذب، لایهٔ شاخی (stratum corneum) است؛ برداشتن این لایه با لیزر، روش شیمیایی یا مکانیکی جذب را بیشتر می کند.

جذب پوستی به pH وابسته است. فرمولاسیون های با pH زیر ۴ انتقال را با افزایش فرم خنثیِ اسکوربیک اسید بهتر می کنند. در مطالعات حیوانی، حداکثر جذب با محلول حدود ۲۰٪ گزارش شده و غلظت های بالاتر لزوماً جذب بیشتر نداده اند. اسکوربیک اسید موضعی می تواند از اپیدرم به لایه های درمی برسد.

کمبود ویتامین سی و علائم پوستی

علائم کمبود (اسکوربوت) وقتی غلظت پلاسما زیر حدود ۱۰ میکرومولار برسد ظاهر می شوند؛ با مصرف روزانه حدود ۱۰ میلی گرم اسکوربیک اسید معمولاً قابل پیشگیری است. تظاهرات پوستی از کاهش ساخت کلاژن می آید: بافت همبند مختل و عروق شکننده می شوند. علائم زودرس پوستی شامل ضخیم شدن لایهٔ شاخی و لکه های خونریزی زیرپوستی کوچک است. با پیشرفت بیماری، ترمیم زخم ضعیف می شود چون کلاژن بالغ کم است و زخم باز می ماند. با دریافت کافی ویتامین سی، ضایعات پوستی بهبود می یابند.

نقش ویتامین سی در پوست سالم

۱) حفاظت نوری (فوتوپروتکشن)

ویتامین سی آسیب ناشی از UV را محدود می کند—اما ضدآفتاب نیست چون نور UVA/UVB را جذب نمی کند. بلکه با خاصیت آنتی اکسیدانی، آسیب رادیکال های آزاد ناشی از UV را کم می کند. بعد از تابش UV، پروتئین های انتقال ویتامین سی در کراتینوسیت ها افزایش می یابند؛ یعنی نیاز پوست به جذب بیشتر می شود.

خود UV محتوای ویتامین سی پوست را—بسته به شدت و مدت—کاهش می دهد. در کشت سلول، افزودن ویتامین سی آسیب DNA و پراکسیداسیون لیپید را کم می کند، آزادسازی سیتوکین های التهابی را محدود و از آپوپتوز محافظت می کند.

در انسان، مکمل خوراکی ویتامین سی به تنهایی معمولاً MED (حداقل دوز اریتم) را به طور معنادار بالا نبرده است. اما ترکیب ویتامین سی + ویتامین ای خوراکی در چند مطالعه MED را افزایش و جریان خون ناحیه ی آسیب دیده را کم کرده است. موضعی هم—به ویژه همراه ویتامین ای—اثر حفاظتی قوی تری از هر کدام به تنهایی نشان داده است. مرتبط: راهنمای ضدآفتاب.

۲) آسیب نوری و چین وچروک

تجمع آسیب اکسیداتیو به پروتئین ها مشخصهٔ پیری نوری و پیری ذاتی است و ساختار پوست را عوض می کند. ویتامین سی علاوه بر آنتی اکسیدان بودن، ساخت کلاژن را تنظیم می کند؛ هیدروکسیلاسیون مولکول های کلاژن برای پایداری خارج سلولی و حمایت از اپیدرم ضروری است.

در مدل های سلولی، ویتامین سی mRNA کلاژن را پایدارتر می کند و ساخت پروتئین کلاژن را برای ترمیم بالا می برد؛ همزمان تولید الاستین را—که اغلب بعد از آسیب نوری بیش از حد ساخته می شود—کم می کند. همچنین تکثیر فیبروبلاست ها را بیشتر می کند (ظرفیتی که با سن کم می شود) و ترمیم DNA را تحریک می کند.

مطالعات مشاهده ای: دریافت بالاتر ویتامین سی از رژیم با ظاهر بهتر پوست و کاهش چین وچروک مرتبط بوده است. فرمولاسیون موضعی ۳–۱۰٪ برای حداقل ۱۲ هفته در مطالعات، چین وچروک، آسیب الیاف پروتئینی و زبری ظاهری را کم و ساخت کلاژن را بیشتر کرده است. اثر در همه یکسان نیست؛ کسانی که رژیم غنی از ویتامین سی دارند گاهی از موضعی کمتر فایده می بینند. برای لک و جای جوش ببینید: ویتامین سی و لک صورت · ویتامین سی و جای جوش.

۳) ترمیم زخم

یکی از نشانه های اسکوربوت، ترمیم ضعیف زخم است. سطح ویتامین سی در محل زخم سریع پایین می آید. التهاب رادیکال آزاد می سازد و ویتامین سی می تواند بخشی از آسیب را مهار کند؛ اما نقش رادیکال ها در ترمیم پیچیده است. نیاز بیشتر به کلاژن درم هم مصرف ویتامین سی را بالا می برد. نقش های دیگر: تمایز کراتینوسیت، تشکیل سد اپیدرمی و بازسازی لایهٔ شاخی.

در افراد دچار کمبود، مکمل فواید واضحی دارد. در افراد سالم، مکمل یا سطح بالای پلاسما لزوماً زمان بسته شدن زخم را کوتاه نمی کند—یعنی ویتامین سی روی جنبه های خاصی از ترمیم اثر دارد. ویتامین سی موضعی قبل/حین ترمیم زخم در انسان به خوبی ارزیابی نشده است. در زخم فشاری و سوختگی گاهی همراه ویتامین ای، روی و مواد مغذی دیگر در پروتکل های خوراکی دیده می شود.

۴) پوست خشک

دریافت بالاتر ویتامین سی غذایی با خطر کمتر پوست خشک مرتبط گزارش شده و ممکن است روی از دست رفتن آب از پوست (TEWL) اثر بگذارد. در کشت سلول، ویتامین سی ساخت لیپیدهای سد را تقویت می کند. یک مطالعه موضعی کاهش زبری پوست را نشان داد؛ مطالعهٔ دیگری افزایش TEWL را مطرح کرد. پس اثر روی خشکی پوست هنوز قطعی نیست. مرتبط: علل و درمان پوست خشک · ترمیم سد دفاعی.

۵) سایر نقش ها

• آلودگی و سیگار: اُزون ویتامین سی پوست را کم می کند. سیگار با چین وچروک بیشتر و ساخت کلاژن کمتر همراه است و سطح پلاسمایی ویتامین سی را پایین می آورد.
• آکنه: موضعی ممکن است ضایعات التهابی را کم کند؛ بیشتر مطالعات روی سدیم آسکوربیل فسفات بوده اند که جذب محدودتری دارد.
• روشن کنندگی ملایم: با کاهش ساخت و اکسیداسیون ملانین ممکن است اثر روشن کنندهٔ خفیف داشته باشد.

چطور از ویتامین سی برای پوست بهره ببریم؟

• رژیم غنی از میوه و سبزی (مرکبات، کیوی، توت ها، فلفل دلمه ای و …)
• سرم/فرمول موضعی پایدار با pH مناسب—ترجیحاً اسکوربیک اسید یا مشتق معتبر
• ترکیب با ویتامین ای (و ضدآفتاب روزانه) برای حمایت بهتر در برابر UV
• همراهی با مواد معدنی مثل منیزیم و ویتامین هایی مثل ویتامین دی در نگاه کلی سلامت پوست
• اگر پوست حساس دارید، غلظت را آرام بالا ببرید و با پزشک/متخصص پوست هماهنگ کنید

این مطلب آموزشی است و جایگزین ویزیت پزشکی نیست. قبل از مکمل یا درمان موضعی قوی با پزشک مشورت کنید.