ضد آفتاب · راهنمای کاربردی
ضد آفتاب فقط وقتی کار می کند که درست زده شود
ضد آفتاب پوست را در برابر سرطان پوست، آفتاب سوختگی، لک و پیری زودرس محافظت می کند؛ اما به گفته آکادمی پوست آمریکا (AAD)، فقط وقتی که درست استفاده شود. بیشتر افراد ضد آفتاب را خیلی نازک می زنند، بعضی نواحی را جا می اندازند یا تمدید را فراموش می کنند. در این راهنما قدم به قدم توضیح می دهیم چه ضد آفتابی بخرید، چقدر و کی بزنید، هر نوع ضد آفتاب (کرم، فلوئید، رنگی، استیک، اسپری، پودر و…) را چطور استفاده کنید و چه نکاتی را در کنار ضد آفتاب رعایت کنید.
خلاصه در یک نگاه
- انتخاب: SPF دست کم ۳۰، طیف گسترده (UVA و UVB) و ترجیحاً مقاوم در برابر آب
- مقدار برای صورت: حدود یک قاشق چای خوری؛ تقریباً به اندازه طول دو انگشت اشاره و میانی
- مقدار برای کل بدن: حدود ۳۰ میلی لیتر (یک استکان کوچک) یا ۶ تا ۸ قاشق چای خوری
- زمان: حدود ۱۵ دقیقه قبل از بیرون رفتن
- تمدید: هر دو ساعت و بلافاصله بعد از شنا، عرق کردن یا خشک کردن با حوله
- ترتیب: بعد از مرطوب کننده و قبل از آرایش
- هر روز: حتی در روزهای ابری و زمستان
این راهنما بر اساس توصیه های آکادمی پوست آمریکا (AAD)، سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS) و NIVEA گردآوری و به زبان فارسی بازنویسی شده است.
قبل از زدن: چه ضد آفتابی انتخاب کنیم؟
درست زدن ضد آفتاب از درست خریدن آن شروع می شود. هنگام خرید این موارد را روی بسته بندی چک کنید:
- SPF دست کم ۳۰: SPF میزان محافظت در برابر اشعه UVB (عامل اصلی آفتاب سوختگی) را نشان می دهد. هم AAD و هم NHS حداقل SPF 30 را توصیه می کنند. در مقیاس NHS، بالاترین سطح محافظت UVB با برچسب ۵۰+ مشخص می شود.
- طیف گسترده (Broad Spectrum): یعنی ضد آفتاب علاوه بر UVB، در برابر UVA هم محافظت می کند؛ اشعه ای که در پیری پوست و لک نقش دارد. در محصولات اروپایی، علامت UVA داخل دایره یعنی استاندارد محافظت UVA رعایت شده و در محصولات بریتانیایی، رتبه ستاره ای UVA (تا ۵ ستاره) هرچه بالاتر باشد بهتر است؛ NHS دست کم ۴ ستاره را توصیه می کند. در محصولات آسیایی هم رتبه PA (مثل PA++++) همین معنا را دارد.
- مقاوم در برابر آب: AAD ضد آفتاب مقاوم در برابر آب را توصیه می کند؛ به خصوص اگر عرق می کنید یا شنا می روید.
- تاریخ انقضا: NHS تأکید می کند ضد آفتاب تاریخ گذشته استفاده نشود. نماد یک قوطی باز با حرف M و یک عدد (مثلاً 12M) نشان می دهد ضد آفتاب پس از باز شدن چند ماه قابل استفاده است.
- مناسب نوع پوست: پوست چرب با فلوئید و ژل سبک، پوست خشک با کرم و پوست حساس معمولاً با فرمول های مینرال و بدون عطر راحت تر است. اگر نوع پوستتان را نمی دانید، تشخیص نوع پوست را بخوانید.
برای دیدن گزینه های مشخص، فهرست بهترین ضد آفتاب های ضد لک ۲۰۲۶ را ببینید.
روش صحیح زدن ضد آفتاب در ۶ قدم
- بطری را تکان دهید: به توصیه NIVEA، قبل از هر بار مصرف بطری را خوب تکان دهید تا موادی که در طول نگهداری ته نشین یا گلوله شده اند یکدست شوند.
- بعد از مرطوب کننده بزنید: ضد آفتاب صورت را بعد از کرم روز و مرطوب کننده بزنید. به گفته متخصص NIVEA، این ترتیب مستقل از نوع فیلتر (شیمیایی یا مینرال) همیشه برقرار است. ترتیب کامل روتین را در ترتیب استفاده از محصولات پوستی ببینید.
- نقطه نقطه بگذارید: به جای ریختن همه ضد آفتاب کف دست، آن را به صورت نقطه های کوچک و هم اندازه روی پوست بگذارید تا یکدست پخش شود.
- روی صورت ضربه بزنید: ضد آفتاب صورت را با ضربه های آرام نوک انگشتان پخش کنید، نه با مالیدن محکم؛ این کار تحریک پوست را کم می کند و لایه یکدست تری می سازد.
- هیچ ناحیه ای را جا نیندازید: گوش ها، گردن، پشت دست ها، روی پاها و خط مو معمولاً فراموش می شوند. اگر موهایتان کم پشت است، روی پوست سر هم ضد آفتاب بزنید یا کلاه لبه پهن بپوشید.
- کمی صبر کنید: طبق AAD حدود ۱۵ دقیقه طول می کشد تا ضد آفتاب جذب پوست شود و محافظت کامل ایجاد کند. اگر بعد از آن آرایش می کنید، دست کم ۵ دقیقه صبر کنید تا ضد آفتاب خشک شود.
چقدر ضد آفتاب بزنیم؟
به گفته NHS، بیشتر مردم ضد آفتاب کافی نمی زنند و وقتی ضد آفتاب نازک زده شود، محافظت آن کمتر از عدد روی برچسب خواهد بود. این مقادیر را راهنمای خود قرار دهید:
| ناحیه | مقدار توصیه شده | معادل ساده |
|---|---|---|
| صورت | دست کم یک قاشق چای خوری (AAD) | به اندازه طول دو انگشت اشاره و میانی |
| کل بدن (بزرگسال) | حدود ۳۰ میلی لیتر (AAD و NIVEA) یا ۶ تا ۸ قاشق چای خوری (NHS) | تقریباً یک استکان کوچک پر |
| بدن درشت تر | بیشتر از ۳۰ میلی لیتر | تا جایی که همه پوست بیرون لباس پوشیده شود |
چه زمانی ضد آفتاب بزنیم و هر چند وقت تمدید کنیم؟
قبل از بیرون رفتن
AAD توصیه می کند ضد آفتاب را قبل از رفتن به بیرون بزنید، چون حدود ۱۵ دقیقه طول می کشد تا پوست را محافظت کند؛ اگر صبر کنید تا زیر آفتاب برسید، پوستتان در این فاصله بی محافظ است. NHS برای روزهایی که مدت طولانی زیر آفتاب هستید، دو بار زدن را پیشنهاد می کند: ۳۰ دقیقه قبل از بیرون رفتن و یک بار دیگر درست قبل از خروج. NIVEA هم یادآوری می کند که بسیاری از ضد آفتاب های جدید اثر فوری دارند، اما بهتر است همیشه دستور روی بسته بندی را دنبال کنید.
تمدید ضد آفتاب
- هر دو ساعت یک بار وقتی بیرون هستید؛ آفتاب به مرور ضد آفتاب را از روی پوست از بین می برد.
- بلافاصله بعد از شنا، حتی اگر ضد آفتاب «مقاوم در برابر آب» باشد.
- بعد از عرق کردن، خشک کردن با حوله یا هر زمانی که ضد آفتاب پاک شده باشد.
به گفته NIVEA، با اینکه بیشتر ما صبح ضد آفتاب می زنیم، بخش زیادی از آسیب آفتاب اواخر روز اتفاق می افتد؛ یعنی وقتی لایه اول ضعیف شده و تمدید نشده است. AAD هم می گوید کسانی که آفتاب سوخته می شوند معمولاً تمدید نکرده اند، ضد آفتاب کم زده اند یا ضد آفتابشان تاریخ گذشته بوده است.
آیا هر روز لازم است؟
بله. پوست هر بار که بیرون می روید، حتی در روزهای ابری و زمستان، در معرض اشعه UV است. NHS هم تأکید می کند که حتی در هوای ابری هم ممکن است آفتاب بسوزید. ضد آفتاب صورت به خصوص اهمیت دارد، چون صورت هر روز در معرض آفتاب است و آسیب تجمعی آن به شکل لک، خطوط ریز و چین و چروک خودش را نشان می دهد.
روش استفاده از انواع ضد آفتاب
هر نوع ضد آفتاب ویژگی و روش استفاده خودش را دارد. فارغ از نوع آن، قانون اصلی ثابت است: مقدار کافی، پوشش کامل و تمدید منظم.
۱. کرم ضد آفتاب
رایج ترین نوع ضد آفتاب و مناسب پوست های معمولی تا خشک. کرم را به جای اینکه یکجا کف دست بریزید، به صورت چند نقطه کوچک روی پیشانی، گونه ها، بینی و چانه بگذارید و بعد پخش کنید. روی صورت به جای مالیدن محکم، آن را با نوک انگشتان ضربه بزنید تا یکدست بنشیند و پوست تحریک نشود.
نکته: مقدار را با قانون دو انگشت اندازه بگیرید؛ کرم ها معمولاً غلیظ ترند و بیشتر افراد کمتر از مقدار لازم برمی دارند.
۲. فلوئید و ژل ضد آفتاب
بافت سبک تر و آبکی تری دارند و برای پوست چرب، مختلط و هوای گرم مناسب ترند. چون رقیق اند، راحت پخش می شوند و احساس می کنید مقدار کمی کافی است؛ اما مقدار لازم برای صورت فرقی نمی کند. فلوئید را چند قطره چند قطره روی نواحی مختلف صورت بزنید تا هیچ قسمتی جا نماند.
نکته: ضد آفتاب های مخصوص پوست چرب معمولاً سبک اند و آبرسانی کافی ندارند؛ اگر پوستتان کم آب است، قبل از آن مرطوب کننده بزنید.
۳. ضد آفتاب رنگی
ضد آفتاب رنگی علاوه بر محافظت در برابر UV، رنگ پوست را یکدست تر نشان می دهد. به گفته آکادمی پوست آمریکا (AAD)، اگر ضد آفتاب رنگی اکسید آهن (Iron Oxide) داشته باشد، در برابر نور مرئی هم محافظت می کند و به پیشگیری از لک های تیره کمک بیشتری می کند. به همین دلیل برای افرادی که لک یا ملاسما دارند انتخاب بسیار خوبی است. درباره آن بیشتر در ضد آفتاب های ضد لک بخوانید.
نکته: ضد آفتاب رنگی را مثل کرم پودر نازک نزنید؛ برای رسیدن به SPF روی برچسب، همان مقدار کامل لازم است.
۴. استیک ضد آفتاب
استیک ها برای دور چشم، پشت گوش، خط مو و تمدید سریع در طول روز عالی اند. به توصیه NIVEA، برای اطراف چشم استیک گزینه بهتری است؛ چون می توانید لایه نازک و دقیقی بزنید و احتمال رفتن ضد آفتاب به چشم و سوزش کمتر می شود.
نکته: یک بار کشیدن استیک لایه کافی ایجاد نمی کند؛ روی هر ناحیه چند بار رفت و برگشت بکشید و بعد با انگشت کمی ضربه بزنید.
۵. اسپری و میست ضد آفتاب
اسپری ها برای بدن و جاهای سخت دسترس مثل پشت مناسب اند و AAD هم برای پشت، کمک گرفتن از کسی یا استفاده از اسپری را توصیه می کند. اسپری را سخاوتمندانه بزنید و جلوی آینه چک کنید که همه نواحی پوشانده شده اند؛ اگر لایه ای قابل دیدن روی پوست ایجاد نشد، یعنی کم زده اید. میست های سبک برای تمدید روی آرایش هم کاربردی اند.
نکته: برای صورت، اسپری را مستقیم به صورت نزنید؛ روی کف دست اسپری کنید و بعد روی صورت ضربه بزنید تا وارد چشم و دهان نشود. در روزهای بادی هم اسپری بخش زیادی از محصول را هدر می دهد.
۶. پودر ضد آفتاب
پودرهای ضد آفتاب بیشتر برای تمدید روی آرایش و کنترل براقی پوست چرب کاربرد دارند. معمولاً مقدار پودری که روی صورت می نشیند برای محافظت کامل کافی نیست؛ پس پودر را مکمل تمدید بدانید، نه جایگزین لایه اصلی ضد آفتاب صبح.
۷. مرطوب کننده دارای SPF
NIVEA توصیه می کند مرطوب کننده SPF دار را وارد روتین روزانه کنید تا محافظت به یک عادت تبدیل شود. اما در عین حال تأکید می کند که ضد آفتاب را جایگزین کامل مرطوب کننده ندانید: مرطوب کننده مخصوص آبرسانی ساخته شده و آبرسانی برای ضد آفتاب یک ویژگی فرعی است. برعکس آن هم صدق می کند؛ مرطوب کننده SPF دار فقط وقتی محافظت کامل می دهد که به اندازه ضد آفتاب و با SPF دست کم ۳۰ استفاده شود.
۸. بالم لب ضد آفتاب
لب ها هم آفتاب می سوزند و ضد آفتاب صورت معمولاً روی آن ها نمی ماند. AAD برای محافظت از لب ها، بالم لب با SPF دست کم ۳۰ را توصیه می کند. بعد از غذا خوردن و نوشیدن آن را تمدید کنید.
ضد آفتاب و آرایش؛ ترتیب و تمدید
ضد آفتاب را همیشه قبل از آرایش بزنید. به توضیح NIVEA، آرایش لایه ای روی پوست تشکیل می دهد و اگر ضد آفتاب روی آن زده شود، نمی تواند به خوبی روی پوست بنشیند و محافظت کند. قبل از شروع آرایش دست کم ۵ دقیقه صبر کنید تا ضد آفتاب خشک شود.
برای تمدید در طول روز بدون خراب شدن آرایش:
- یک اسفنج آرایشی را به مقدار کمی ضد آفتاب آغشته کنید و روی صورت ضربه بزنید، نه بکشید.
- ضد آفتاب های سبک تر کمتر آرایش را به هم می ریزند.
- میست یا پودر ضد آفتاب برای تمدید سریع راحت اند، اما به یاد داشته باشید که محافظت کامل به مقدار کافی نیاز دارد.
چطور ضد آفتاب را به پشت خودمان بزنیم؟
ساده ترین راه این است که از کسی کمک بگیرید. اگر تنها هستید، AAD و NIVEA استفاده از اسپری ضد آفتاب را پیشنهاد می کنند و فقط به یک آینه برای چک کردن پوشش نیاز دارید. NIVEA دو ترفند خانگی هم پیشنهاد می کند: پیچیدن یک دستمال یا حوله کوچک دور یک قاشق دسته بلند و پخش کردن ضد آفتاب با آن، یا ریختن چند نقطه ضد آفتاب وسط یک تکه سلفون و کشیدن آن روی پشت مثل حوله.
ضد آفتاب به تنهایی کافی نیست
NHS صریحاً می گوید فقط به ضد آفتاب تکیه نکنید و به خاطر زدن ضد آفتاب، بیشتر از حالت عادی زیر آفتاب نمانید. این نکات را هم رعایت کنید:
- سایه: در ساعات اوج آفتاب، معمولاً ۱۱ صبح تا ۳ بعدازظهر، در سایه بمانید.
- شاخص UV: شاخص UV را در اپلیکیشن هواشناسی چک کنید؛ از عدد ۳ به بالا محافظت از پوست را جدی بگیرید.
- لباس مناسب: کلاه لبه پهنی که صورت، گردن و گوش ها را بپوشاند، لباس آستین بلند و پارچه های با بافت متراکم.
- عینک آفتابی استاندارد: نور بازتابیده از برف، شن، آب و آسفالت برای چشم ها هم خطرناک است.
- هرگز نسوزید: به گفته NHS، هیچ برنزه شدن سالم و بی خطری وجود ندارد و برنزه شدن پوست را در برابر آفتاب محافظت نمی کند.
- تخت برنزه نه: تخت ها و لامپ های برنزه اشعه UV متمرکز دارند و می توانند از آفتاب طبیعی هم خطرناک تر باشند.
ضد آفتاب برای کودکان
پوست کودکان از پوست بزرگسالان حساس تر است و آسیب های مکرر آفتاب در کودکی می تواند خطر سرطان پوست را در بزرگسالی بالا ببرد. NHS توصیه می کند:
- نوزادان زیر ۶ ماه دور از آفتاب مستقیم و شدید نگه داشته شوند.
- کودکان لباس مناسب بپوشند، در ساعات اوج آفتاب در سایه باشند و ضد آفتاب با SPF دست کم ۳۰ بزنند.
- نواحی بیرون از لباس مثل صورت، گوش ها، پاها و پشت دست ها فراموش نشوند.
چه کسانی باید بیشتر مراقب باشند؟
به گفته NHS، اگر پوست روشن دارید، کک ومک یا موی قرمز یا بور دارید، چشمانتان روشن است، به جای برنزه شدن می سوزید، خال های زیادی دارید، سابقه خانوادگی سرطان پوست دارید یا در کشوری با آفتاب شدید هستید، باید محافظت بیشتری داشته باشید. افراد با پوست تیره تر هم در برابر سرطان پوست و به خصوص لک های آفتابی مصون نیستند و باید از آفتاب سوختگی پیشگیری کنند. هر خال، کک ومک یا لکه جدید یا تغییر اندازه، شکل و رنگ خال ها را سریع به پزشک اطلاع دهید.
اگر آفتاب سوخته شدیم چه کنیم؟
- پوست را با آب خنک بشویید یا دوش آب خنک بگیرید و بعد یک لوسیون یا ژل تسکین دهنده مثل آلوئه ورا بزنید.
- تا زمانی که قرمزی کاملاً برطرف نشده، از آفتاب دوری کنید.
- اگر احساس ناخوشی دارید یا پوست به شدت متورم شده یا تاول زده، به پزشک مراجعه کنید.
پیشنهاد مه زیبا
★ پیشنهاد مه زیبا · موجود در فروشگاه
کرم ضد آفتاب دکتر رناد ضد لک و روشن کننده پوست SPF50+
اگر دنبال یک ضد آفتاب روزانه با شرایطی هستید که در این مقاله گفتیم، فلوئید ضد آفتاب دکتر رناد با SPF50+ از پوست در برابر UVA و UVB محافظت می کند. بافت سبک و جذب سریعی دارد و برای استفاده هر روزه و زیر آرایش مناسب است. عصاره توت سفید و کمپلکس گیاهی ضد لک آن هم برای پوست های مستعد لک یک مزیت اضافه است.
چک لیست نهایی استفاده صحیح از ضد آفتاب
- ☐ SPF دست کم ۳۰ با محافظت UVA و UVB
- ☐ بطری را تکان دادم و تاریخ انقضا را چک کردم
- ☐ برای صورت، یک قاشق چای خوری (دو بند انگشت) برداشتم
- ☐ گوش، گردن، پشت دست و خط مو را فراموش نکردم
- ☐ ۱۵ دقیقه قبل از بیرون رفتن زدم
- ☐ هر دو ساعت و بعد از شنا و عرق کردن تمدید می کنم
- ☐ لب ها را با بالم SPF 30 محافظت کردم
- ☐ کلاه، عینک آفتابی و سایه را هم جدی می گیرم
جمع بندی
بهترین ضد آفتاب، ضد آفتابی است که درست و هر روز استفاده شود. یک ضد آفتاب طیف گسترده با SPF دست کم ۳۰ انتخاب کنید، به اندازه کافی بزنید (یک قاشق چای خوری برای صورت)، حدود ۱۵ دقیقه قبل از بیرون رفتن استفاده کنید و هر دو ساعت تمدید کنید. نوع ضد آفتاب را متناسب با نیازتان انتخاب کنید: کرم برای پوست خشک، فلوئید و ژل برای پوست چرب، ضد آفتاب رنگی با اکسید آهن برای پیشگیری از لک، استیک برای دور چشم، اسپری برای بدن و پشت، و بالم SPF دار برای لب ها. و فراموش نکنید که سایه، لباس مناسب و عینک آفتابی مکمل ضروری ضد آفتاب هستند.
این مطلب آموزشی است و جایگزین مشاوره پزشکی نیست. برای آفتاب سوختگی شدید، تغییر خال ها یا لک های مقاوم با متخصص پوست مشورت کنید.
